Foto:

Column Marc Tangel: Verdwenen Buurt

Ik kan nog veel van u leren. Tot voor kort wist ik bijvoorbeeld niet dat Den Haag na de oorlog nog een Joodse gemeenschap kende. Natuurlijk wist ik dat dit deel van het centrum, dat wij nu kennen als Chinatown, vóór de oorlog de kern was van een actieve Joodse gemeente, maar de geschiedenis van dit stukje stad tussen 1945 en 1975 was voor mij in nevelen gehuld.

Dit missende hoofdstuk in mijn Haagse geheugen werd onlangs, letterlijk, aangereikt door een lezeres van deze krant. Met de woorden "Dit vind jij vast wel interessant" overhandigde zij mij het boekwerk 'De Verdwenen Buurt' dat dertig jaar geleden werd geschreven door Ies van Creveld. In ruim 250 pagina's schetst deze man de geschiedenis van dit buurtje, maar voor onderstaand uittreksel zal ik slechts de laatste tien pagina's gebruiken.

Van de ruim zeventienduizend Joden die onze stad aan het begin van de Tweede Wereldoorlog telt, keert slechts tien procent na deze periode terug. Onder hen zakenman Jacques Levi Lassen, die voor de oorlog al een aantal panden in het gebied rond het Spui en de Gedempte Gracht wist aan te kopen. Zijn droom is om de herinnering aan alle Haagse Joodse middenstanders, die voor de oorlog rond de Gedempte Gracht hun nering dreven, vast te leggen in de vorm van een winkelstraat rond dit gebied.

Hij is echter niet de enige met plannen voor dit deel van het stadscentrum. De Bijenkorf wil uitbreiden en legt begin jaren vijftig een voorstel op tafel van het gemeentebestuur. In deze visie wordt de Gedempte Gracht geen smalle winkelstrook, maar een brede 'bedieningstraat', waar het vrachtverkeer voor de magazijnen aan de Grote Marktstraat makkelijk doorheen kan manoeuvreren. Het college van B&W heeft wel oren naar dit idee, want het maakt de sloop mogelijk voor alle leegstaande panden, die zoveel jaren na de oorlog behoorlijk aan verkrotting onderhevig zijn. Er gaan jaren voorbij met adviezen, bezwaarschriften en wijzigingen, maar als de gemeenteraad zich in augustus 1960 definitief over de plannen buigt, lijken alle belanghebbenden nog nauwelijks tot elkaar gekomen. Het toenmalige raadslid Hijlkema komt na een uitvoerige vergelijking met het compromis de breedte van de Gedempte Gracht vast te stellen op 13 meter. Verrassend genoeg een voorstel in het voordeel van Lassen, dat tenslotte met tien tegen negen wordt aangenomen.

In de schaduw van dit politiek getouwtrek, vindt het teruggekeerde deel de Joodse gemeenschap langzaam zijn draai weer in het oude buurtje. Men zoekt elkaar op en er ontstaat een bloeiend verenigingsleven. Al spoedig is er te weinig ruimte om al deze activiteiten een onderdak te bieden en daarom wordt een oud administratiekantoor in de Nieuwe Molstraat omgebouwd tot zalencentrum. Hier ontstaat gedurende de jaren vijftig en zestig het nieuwe hart van de Joodse gemeenschap in Den Haag.

Het tij keert echter aan het begin van de jaren zeventig, als de binnenstad blijft verkrotten door ontvolking en het gevoel van onveiligheid zienderogen toeneemt. De opening van het eerste deel van de Markthof kan de leegloop niet tegenhouden en gedurende de jaren zeventig verlaten de laatste oorspronkelijke bewoners het oude buurtje.

Zonder de lezers van deze krant had ik dit alles niet geweten. Ik hoop de komende jaren dan ook nog veel van u te mogen leren!

Meer berichten